e
sv

Hukukun Temel Kavramları IV

Hukukun Temel Kavramları IV
avatar

Devletsel

  • e

    Mutlu

  • e

    Eğlenmiş

  • e

    Şaşırmış

  • e

    Kızgın

  • e

    Üzgün

Hukukun Temel Kavramları IV. Öğretide objektif hukuk sadece hukuk sözcüğü ile ifade edilirken, subjektif hukuk için ise hak sözcüğü kullanılır. Bir başka tanımla da Haklar doğdukları hukuk kuralının niteliğine göre kamu hakları ve özel haklar olmak üzere iki alt gruba ayrılır. “Özel haklar”, kişiler ile kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukuk kurallarından doğan haklardır. Bunlar “medeni haklar” olarak da nitelendirilir. Hak kavramı, özel hukuk alanının temel kavramıdır. Hak, “hukuk tarafından tanınan, yararlanılması hak sahibinin iradesine bırakılan ve korunmasını isteme hususunda bireyin yetkili sayıldığı menfaatlerdir.”

Hukukun Temel Kavramları IV

Hukukun Temel Kavramları IV

Öğretide objektif hukuk, hukukun toplum yaşamını düzenleyen ve Devlet gücü ile yerine getirilen, hukuki yaptırımla kuvvetlendirilmiş olan kuralların bütününü ifade eden haline denilmektedir. Subjektif hukuk için, “hak” sözcüğü kullanılabilir. Hukukta hak sahibi olan varlıklara “kişi (şahıs)” denir. Her hak daima bir hukuk kuralına dayanır. Hukuk kurallarının düzenlemekte olduğu ilişkiler çok çeşitli ve birbirinden farklıdır. Bu nedenle hukuk kurallarının tanıdığı yetkiler olarak nitelendirilen haklar da özleri itibariyle birbirinden farklı ve çeşitlidir.

Kamu hakları kamu hukukundan doğan, vatandaşların Devlet’e karşı sahip olduğu haklardır. Bu haklara örnek olarak; “kişisel özgürlükler”, “seçme hakkı”, “seçilme hakkı”, “eğitim ve öğretim hakkı”, “çalışma hakkı” ve “dilekçe hakkı” gibi haklar sayılabilir. Kamu haklarından yararlanabilmek için Türk vatandaşı olma zorunludur. Kamu haklarından yararlanmada vatandaşlar açısından eşitlik mevcut değildir. Genel nitelikli kamu hakları, kamu kuruluşları ile hukuken bir ilişkiye girilmeksizin, genel olarak kişilere verilen hukuki yetkilerdir.

Bunlar, “kişisel kamu hakları”, “sosyal ve ekonomik kamu hakları” ve “siyasal kamu hakları” olmak üzere üç kategoride toplanır. Özel nitelikli kamu hakları, belli kişilerin kamu kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlerler. Özel haklar, kişiler ile kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukuk kurallarından doğan haklardır. Genellik ilkesi gereği, özel haklardan herkesin yararlanması mümkündür. Özel haklardan yararlanmada vatandaşlar arasında yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve benzeri hususlarda eşitlik ilkesi geçerlidir.

Özel haklar; niteliklerine, konularına, kullanılmalarına, amaçlarına ve bağımsız olup olmamalarına göre türlere ayrılır. Mallar üzerindeki mutlak haklar; “maddi mallar üzerindeki mutlak haklar” ve “maddi olmayan mallar üzerindeki haklar” olarak ikiye ayrılır.

Maddi mallar üzerindeki mutlak haklar; “mülkiyet hakkı”, “sınırlı aynî haklar” olarak ikiye ayrılır.

Şahıslar (kişiler) üzerindeki mutlak haklar ise; “kendi şahsı üzerindeki mutlak haklar” ve “başkasının şahsı üzerindeki mutlak haklar” haklar olarak ikiye ayrılır. Kullanımlarına göre özel haklar ise; “devredilebilen haklar” ve “devredilemeyen haklar” olarak ikiye ayrılır. Amaçlarına göre özel haklar; “yenilik doğuran haklar” ve “alelâde haklar” olarak ikiye ayrılır. Yenilik doğuran haklar ise; “kurucu yenilik doğuran haklar”, “değiştirici yenilik doğuran haklar”, “bozucu yenilik doğuran haklar” olarak üçe ayrılır. Son olarak; bağımsız olup olmamalarına göre özel haklar ise; “bağımlı haklar” ve “bağımsız haklar” olarak ikiye ayrılır.

Haklar doğdukları hukuk kuralının niteliğine göre “kamu hakları” ve “özel haklar” olmak üzere iki alt gruba ayrılır. “Özel haklar”, kişiler ile kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukuk kurallarından doğan haklardır. Bunlar “medeni haklar” olarak da nitelendirilir. “Kamu hakları” ise kamu hukukundan doğan, vatandaşların Devlet’e karşı sahip olduğu hakları ifade eder. Diğer ifadesiyle kamu hakları, kişiler ile Devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kurallarından doğan haklardır.

Sıradaki içerik:

Hukukun Temel Kavramları IV